کمالگرایی چیست؟

چکیده این مطلب:

کمال‌گرایی: فرمان سوپراِگو برای لذت بردن از کامل بودن

در نگاه لکانی، کمال‌گرایی نه یک «ویژگی شخصیتی مثبت» است و نه صرفاً حاصل استانداردهای بالای فرد، بلکه شکلی از فرمان سوپراِگوست؛ فرمانی که نه به آرامش، بلکه به رنج منتهی می‌شود. سوپراِگو در نظریه لکان، برخلاف تصور اخلاقی کلاسیک، صدایی مهربان و هدایت‌گر نیست؛ بلکه صدایی بی‌رحم است که با لحنی آمرانه می‌گوید: «باید بهتر باشی»، «باید کامل‌تر شوی»، «هنوز کافی نیست».

سوژه‌ی کمال‌گرا در نسبت با این فرمان، در چرخه‌ای بی‌پایان گرفتار می‌شود. هر بار که به هدفی نزدیک می‌شود، معیار کامل‌بودن جابه‌جا می‌شود. آنچه به‌دست می‌آید، رضایت نیست، بلکه احساس کمبودِ تشدیدشده است. از این منظر، کمال‌گرایی نه تلاشی برای رسیدن به ایده‌آل، بلکه راهی برای حفظ فاصله با میل است؛ فاصله‌ای امن اما فرساینده.

لکان تأکید می‌کند که میل، همواره حول یک فقدان ساختاری شکل می‌گیرد؛ فقدانی که با هیچ ابژه‌ای پر نمی‌شود. کمال‌گرایی تلاشی است برای انکار این فقدان. سوژه می‌کوشد با کامل‌کردن تصویر خود در کار، رابطه، بدن یا دانش جای خالی ساختاری را پر کند. اما این پروژه محکوم به شکست است، زیرا آنچه کم است، ابژه نیست؛ بلکه خودِ امکان کامل‌بودن است.

در این‌جا پیوند کمال‌گرایی با مرحله‌ی آینه‌ای آشکار می‌شود. سوژه در آینه، تصویری یکپارچه و بی‌نقص از خود می‌بیند؛ تصویری که با تجربه‌ی زیسته‌ی تکه‌تکه و ناپایدار بدن هم‌خوان نیست. کمال‌گرایی می‌تواند تلاشی دائمی برای یکی‌شدن با این تصویر خیالی باشد؛ تلاشی که همواره با شکست همراه است، زیرا سوژه هرگز با تصویرش یکی نمی‌شود. نتیجه، افزایش اضطراب و تقویت خودسرزنشی است.
از منظر لکان، مسئله‌ی اصلی کمال‌گرایی «خواستِ دیگری» است. سوژه می‌کوشد آن‌گونه کامل شود که گمان می‌کند دیگری می‌خواهد. اما این دیگری چه والد، چه جامعه، چه نظام نمادین هرگز خواست خود را به‌طور کامل بیان نمی‌کند.

بنابراین سوژه در تفسیر بی‌پایان این خواست گرفتار می‌شود و کمال‌گرایی به شکل پاسخی وسواسی به پرسشی ناممکن درمی‌آید: «دیگری از من چه می‌خواهد؟»

در درمان روانکاوانه، هدف نه حذف کمال‌گرایی و نه جایگزینی آن با «انعطاف‌پذیری سالم» است، بلکه امکان مواجهه‌ی سوژه با میل خود، جدا از فرمان سوپراِگوست. لحظه‌ای که سوژه می‌تواند بپذیرد کامل‌نبودن نقص اخلاقی نیست، بلکه شرط امکان سوژه‌بودن است.

نقطه‌ی گسست از چرخه‌ی فرساینده‌ی کمال‌گرایی شکل می‌گیرد. به بیان لکانی، رهایی نه در کامل‌شدن، بلکه در به‌رسمیت‌شناختن فقدان است؛ فقدانی که میل را زنده نگه می‌دارد.

Lacan, J. (1949). The Mirror Stage as Formative of the I Function. Écrits.
Lacan, J. (1958–1959). Seminar VI: Desire and Its Interpretation.
Lacan, J. (1969–1970). Seminar XVII: The Other Side of Psychoanalysis.
Fink, B. (1997). A Clinical Introduction to Lacanian Psychoanalysis.

در همین حین شاید پیش خودتان بگویید که خب کمالگرایی که خوب همیشه دوست داری بهترین خودت باشی، در جواب این حرف باید به شما بگوییم که بخاطر همین افکار فرد کمالگرا ممکن هست خیلی وقت ها حتی آن کار را شروع نکند چه برسه به اینکه بخواهد آن کار را تمام کند. با مجله تخصصی روانکاوی dimoilacanien همراه باشید تا بیشتر با جنبه های مختلف این ویژگی شخصیتی آشنا شویم.

کمال گرایی یک ویژگی شخصیتی است که خصوصیات آن، با تلاش فرد برای رسیدن به بهترین حالت انجام یک فرایند و برای بالاترین سطح عملکرد توصیف می‌شود. معمولا این افراد دائم از خود انتقاد میکنند و همیشه نگران افکار دیگران راجب کاری هستند که دارند انجام میدهند.

برای مثال فرض کنید که میخواهید یک کیک درست کنید، اگر بعد پخت کیک حباب های ریز روی سطح آن ایجاد شود، یک فرد عادی ممکن است بگوید که مشکل بزرگی نیست و با تزئین کیک این ایراد به چشم نمیاد ولی یک فرد که دارای کمالگرایی افراطی هست ممکن است آنقدر فرایند را تکرار کند تا هیچ نقضی در کیک نباشد.

قبل تر در مقاله دیگری مفصل درباره موضوع اینکه برچسب در روانکاوی چیست پرداخته ایم اگر دوست داشتید سری به آن هم بزنید.

کمال گرایی چه نشانه هایی دارد؟

کمال گرایی بیشتر به افراد با گرایش ها و ویژگی های شخصیتی زیر نسبت داده می شود:

• داشتن استانداردها و انتظارات خیلی بالاتر نسبت به خود: این به این معنی است که فردی که تازه کلاس زبان آلمانی رفته و هنوز با کلمات زیادی آشنا نیست جملات کوتاه رو تمرین میکنه اما افراد کمالگرا به دنبال صحبت رون آن زبان در مدت کوتاه همان فرد معمولی هستند که باعث سر خوردگی آنها در بیشتر موارد می شود.
• تحت فشار قراردادن خود برای انجام هرچه بهتر کار ها: همانطور که قبلا هم گفته شد بخاطر 0 یا 100 دیدن نتیجه کار ها این افراد با تلاش های بیشتر سعی در گرفتن نتیجه بهتر در کار ها هستند.
• واکنش های منفی شدید نسبت به اشتباهات در کار ها: درس گرفتن از اشتباهات برای کمالگرا ها وجود نداره آنها یا در بار اول بهترین در اون کار میشن یا کلا میگذارن اون کار رو کنار در بیشتر موارد هم شاهد این بوده ایم که فردی که اشتباه کرده خود را تنبیه بدنی تنبیه ذهنی ثلب اوقات فراقت کرده.
• ترس شدید از شکست خوردن: کنکاشت بیش از حد بین اینکه آیا می تونم، اگر نشه چی، شکست نخوردم و… باعث میشه پیش از انجام اون کار آنها منصرف بشوند.

Perfectionism is a personality characteristic, which is defined as “striving for flawlessness and setting exceedingly high standards for performance, accompanied by tendencies for overly critical evaluations.

sciencedirect

ترجمه: کمال گرایی یک ویژگی شخصیتی است که به عنوان «تلاش برای بی‌عیب و نقص بودن و تعیین استانداردهای بسیار بالا برای عملکرد، همراه با تمایل به ارزیابی‌های بیش از حد انتقادی» تعریف می‌شود.

قبل تر در مقاله دیگری مفصل درباره موضوع اینکه روانکاوی چیست و چرا همه به تراپیست نیاز دارند؟ پرداخته ایم اگر دوست داشتید سری به آن هم بزنید.

کمال گرایی چه اثرات مثبت و منفی دارد؟

اگر از کمالگرایی استفاده درستی بشود می تواند مانند یک موشک باعث رشد هر چه بیشتر یک فرد بشه چرا که استاندارد اینکه من باید از همه بهتر باشم منجرب به تلاش بیشتر قبل انجام کار میشه که خود باعث رشد میشه.

اما اگر نتوان کمالگرایی رو کنترل کرد منجرب به استرس اضطراب افسرگی و سر خوردگی میشه چرا که فرد برای انجام هر کاری تردید میکنه مدام نشخوار فکری در باره افکار دیگران نسبت به خودش می کند.

قبل تر در مقاله دیگری مفصل درباره موضوع اینکه مفهوم سوگواری چیست پرداخته ایم اگر دوست داشتید سری به آن هم بزنید.

انواع کمالگرایی

به صورت کلی کمال گرایی به سه دسته طبقه بندی میشه کمالگرایی از خود یا خود محور، کمالگرایی که توسطه افراد به فرد القاع میشه و کمارگرایی که فرد از دیگران انتظار دارد که به آن دگر محور هم می گویند

کمال گرایی خود محور یا Self-Oriented

کمال گرایی خود محور که یکی از انواع کمال گرایی است، اشاره به فردی دارد که توقعات زیادی از خود دارد. این نوع کمال گرایی احتمالا به روش های سالم بروز می‌یابد و معمولا در افراد بسیار موفق و خود انگیخته ظاهر می‌شود.

کمالگرایی القا شده توسط جامعه Socially Prescribed 

کما ‌گرایی القاشده توسط جامعه یکی دیگر از انواع کمال گرایی است و شامل انتظاراتی از سمت دیگران یا جامعه‌ است که فرد آن‌ها را درونی کرده باشد. این انتظارات می‌تواند از سمت والدین، دوستان، افراد مهم زندگی او، محیط کار یا به‌طور کلی جامعه باشد و منجر به شک و تردید به خود، عدم اعتماد به نفس و اضطراب اجتماعی شود. این نوع از انواع کمال گرایی توسط جامعه ناشی از ترس از طرد شدن و انتقاد است و به احتمال زیاد از نظر ماهیت نابهنجار محسوب می‌شود.

کمالگرایی دگر محور Other-Oriented

کمال گرایی دگرمحور آخرین مورد از انواع کمال گرایی است. این نوع از انواع کمال گرایی شامل انتظارات بالای شخص از افراد دیگر است. کمال‌گرایان دگرمحور ممکن است بیش از حد خودانتقادی داشته باشند، خشن و پرتوقع باشند. این حالت می‌تواند منجر به خشم و دشمنی شود و شاید توانایی آن‌ها برای ایجاد روابط صمیمی و قابل‌اعتماد با دیگران را نیز مختل کند.

چه زمانی باید با کمالگرایی خود مقابله کنیم؟

کمال گرایی در صورت استفاده عاقلانه، می‌تواند یک دارایی خارق‌العاده باشد. این ویژگی با ایجاد انگیزه برای رسیدن به اهداف و بهتر کردن زندگی، به افراد کمک می‌کند. بایدها و نبایدهای زیر می‌تواند در یادگیری کنترل بهتر و درمان کمال گرایی افراطی به شما کمک کنند. به گونه‌ای که بتوانید از کمال گرایی به‌عنوان بخش مفید و مثبت شخصیتتان استفاده کنید نه یک بخش مخرب.

بیش از حد مسائل را کنترل نکنید!

ایده آل گرایی به‌شدت می‌تواند باعث تحریک شک به خود شود. این امر منجر به ترغیب فرد برای کنترل و بررسی مجدد وسواسانه اشتباهاتش می‌شود. گاهاً ایده‌آل گرایی بسیار خسته‌کننده و زمان‌بر است. کنترل بیش از حد در این افراد، باعث تشدید تردید و اضطراب می‌شود و اعتمادبه‌نفس او را پایین می‌آورد.

اشتباهات و افکار منفی را نشخوار نکنید!

نشخوار افکار منفی، ایرادات، اشتباهات که ناشی از کمال گرایی منفی هستند، خودناباوری و اضطراب را در فرد تشدید می‌کنند. اگر بیش از حد به اشتباهات خود فکر می‌کنید یا تصمیمات خود را به صورت افراطی تجزیه و تحلیل می‌کنید یا بیش از حد روی ایرادهایتان تمرکز می‌کنید، احتمالا در حال نشخوار ذهنی هستید. زمانی‌که متوجه شدید در حال نشخوار ذهنی هستید، سعی کنید که توجه خود را از این افکار بی‌فایده دور کنید و روی چیزهای سازنده‌تر تمرکز کنید.

بیش از حد از خودتان انتقاد نکنید!

خود نکوهی (انتقاد از خود) از دیگر عادت‌های ناشی از کمال گرایی منفی است. این رفتار مخرب شامل افکار انتقادی، قضاوت‌گرانه و منفی در مورد خود و رفتار خود است. انتقاد بیش از حد از خودتان منجر به این می‌شود که ایرادات و اشتباهاتتان را بزرگ‌تر، مهم‌تر و جدی‌تر از آنچه هست ببینید.

خودتان را با دیگران مقایسه نکنید!

مقایسه خود با دیگران یا با استانداردهای خارجی، ارتباط مستقیم با خود نکوهی، عزت‌نفس پایین و کمال گرایی منفی دارد. چون شما همیشه می‌توانید شخصی را پیدا کنید که فکر می‌کنید از شما باهوش‌تر، بهتر و موفق تر است.

قوانین و روتین‌های سخت‌گیرانه را کنار بگذارید!

کمال‌ گراها اغلب برای تسکین اضطراب و کنترل بیشتر روی خود، از قوانین، ساختار و روتین‌های سختگیرانه استفاده می‌کنند. قوانین و روتین‌های ساختاریافته ذاتاً مشکل‌ساز نیستند، اما اتکای بیش از حد به آنها در افراد کمال گرا، می‌تواند منجر به این شود که سازگاری و تحمل کمتری برای تغییرات داشته باشند.

قبل تر در مقاله دیگری مفصل درباره موضوع اینکه ژاک لکان کیست پرداخته ایم اگر دوست داشتید سری به آن هم بزنید.

تفاوت کمالگرایی با وسواس فکری چیست

بسیاری از ویژگی‌های افراد مبتلا به اختلال وسواس ممکن است منجر به اختلال در عملکرد اجرایی شود. افکار مزاحم و مداوم که معمولاً به صورت غیر منطقی و بیش از حد در ذهن فرد بالا و پایین می‌شود. همچنین رفتارهای تکراری مانند بررسی و شمارش، شستشو و تمیز کردن، مرتب کردن و دعا کردن از جمله اختلالات عملکردی و اجرایی افراد مبتلا به وسواس است.

در مقابل افراد وسواس فکری و عملی، افراد کمال گرا قرار دارند که اغلب سعی می‌کنند کارهای خود را به بهترین شکل ممکن انجام دهند. این ویژگی آن قدر در ذهن این افراد ریشه انداخته است که گاهی ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها انجام کاری را به عقب بیندازند تا بتوانند آن را به بهترین شکل ممکن انجام دهند.